کد خبر: 1499/ ١٤:٥٣ - يکشنبه ٢٢ مرداد ١٣٩٦/ تعداد بازدید: 1499
نسخه چاپي
ارسال به دوست
 
داخلي
اکتشاف معدن پورفیری مس سونگون به روایت دکتر هاشم اطمینان
 
با خبر شدیم آقای دکتر هاشم اطمینان از محققین و کارشناسان زمین شناسی که برای اولین باردر حدود 40 سال پیش در تیرماه سال 1356 وجود ذخایر عظیم مس از نوع پورفیری در سونگون را به روش علمی معرفی و گزارش خود را در خصوص وجود نشانه های مس پورفیری در منطقه سونگون را ارائه نموده بودند برای بازدید به سونگون تشریف آورده اند فرصت را غنیمت شمرده دقایقی را با ایشان در باره تاریخچه سونگون و چگونگی انجام کار در آنزمان جویا شدیم که ماحصل ان تقدیم حضور شما خوانندگان عزیز می شود.

دکتر هاشم اطمینان متولد اسفند 1323 آبادان است که تحصیلات مقدماتی را در آبادان و شیراز و سپس دیپلم خود را در تهران به پایان رسانده  است و در سال 1345 از دانشکده علوم دانشگاه  تهران موفق به اخذ لیسانس زمین شناسی شد و پس از اخذ مدرک فوق لیسانس به استخدام سازمان زمین شناسی کشور در آمد و در قسمت سنگ شناسی یا پتروگرافی مشغول بکار شد. وی در حین فعالیت های کاری خود از وجود تکنیکی درمرکز تحقیقات پتروگرافی و ژیوشیمی نانسی فرانسه آگاه شد که با مطالعه سیالاتی که در داخل شبکه و یا درزهای بلورها حبس شده اند(سیالات درگیرFluid Inclusions) میتوان شرایط تشکیل مواد معدنی را بصورت علمی تر بررسی کرد. در همانزمان بااخذ بورس سه ماهه که بعدا به یک سال تمدید شد راهی فرانسه می شود تا با آموزش کافی و استفاده از این روش بعدها بتواند در معدن مس سرچشمه مطالعات علمی انجام دهد.

دکتر اطمینان با مطالعه مقاله  دانشمندی  به نامEdwin Roedder   از سازمان زمین شناسی آمریکا درخصوص روشهای مطالعه معادن مس پورفیری واعتقاد  ایشان به اینکه با این روش می توان معادن پورفیری را شناسایی کرد گفت  پس از آشنایی با این روش نمونه سنگهایی از سرچشمه آوردیم و با نمونه های معادن بزرگ مس پورفیری آمریکا مانند بینگام ( Bingham) و سن منویل ( San Manuel)  و همینطور با نمونه هایی از یک پروژه  در کالیفرنیا به نام زاکا که توسط شرکت فرانسوی پنا رویا  برای یافتن کانی سازی مس پورفیری  در حال حفاری بود مقایسه کردیم و نظرات کارشناسی دادیم که بسیار مورد توجه قرار گرفت  زیرا به این نتیجه رسیدیم که شرکت پنارویا شانس دست یابی به مس پورفیری در  پروژه زاکا نخواهد داشت  که با حفاری های بعدی به اثبات رسید. این امر باعث شد به این فکر بیفتیم که شاید از این روش در اکتشاف معادن  مس پورفیری می توان استفاده کرد.

دکتر اطمینان ادامه داد پس از تحقیقات شخصی و مطالعه مقالات و بررسی گزارش های ارائه شده به این نتیجه رسیدیم که اگرواقعآ بخواهیم به این روش بصورت جدی تر فکر کنیم باید یک  مطالعه سیستماتیک داشته باشیم و قرار شد معدن مس سرچشمه بعنوان یک نمونه برای تز دکتری اینجانب انتخاب شود که این پروژه تحقیقاتی مورد توجه رییس وقت سازمان زمین شناسی شادروانمهندس نصرالله خادم  قرار گرفت. در همین زمان در سال 1351 کشور فرانسه بورس تحصیلی در رشته دکترای زمین شناسی می داد که دکتر اطمینان پس از قبولی در آزمون بورس  به فرانسه رفتند.

وی افزود مطالعات من از معدن دره زار آغاز شد و بعد مقداری از نمونه های سرچشمه مورد مطالعه قرار گرفت. درآن سالها بزرگترین شرکتهای معدنی تمام توجه خود را معطوف اکتشاف معادن پورفیری کرده بودند و نیاز به مس هم بسیار زیاد بود اما  اکتشافات عادی جواب نمی داد ودر بسیاری از موارد بی نتیجه می ماند  و به همین جهت تکنیک مورد مطالعه ما مورد توجه قرار گرفت و با توجه به هزینه های بسیار سنگین اکتشافی  سیل نمونه ها از سراسر دنیا به ازمایشگاه ما سرازیر شد تا جواب این سوال داده شود که آیا شرکت هایی که مشغول اکتشاف بودند می بایست به فعالیت خود درخصوص یافتن معدن مس پورفیری در آن مکان ها ادامه بدهند یا نه ؟

 پس از راه اندازی سرچشمه توسط شرکت آناکوندا من  دوباره برای بررسی و نمونه برداری تکمیلی به ایران و مس سرچشمه آمدم و در تابستان 1353 هزار و دویست نمونه حفاری را از  اعماق و سراسر معدن سرچشمه گرفتم و به فرانسه برده و بصورت شبانه روزی در آزمایشگاه مورد بررسی قرار دادم. علاوه بر نمونه های سرچشمه از دره زار و میدوک نیز نمونه داشتیم ومرتبآ از سراسر دنیا نمونه هایی هم برای بررسی به آزمایشگاه  ما فرستاده می شد . ماحصل مطالعات من  که بیش از هفت هزار ساعت  مطالعات میکروسکوپی را شامل میشد باعث شد که مدلی بدست آید تا  با پی بردن به شرایط تشکیل معادن پورفیری یا به اصطلاح با  مدل ژنیتیکی  ارایه شده آنرا از سایر معادن مشخص گردانیم. در چهارم بهمن 1355 من از تز دکترای دولتی خود دفاع کردم که با درجه بسیار افتخار آمیز و تبریکات  جاودان هیات ژوری مورد قبول واقع شد و تمام رساله  من در باره معدن سرچشمه در مجله علوم زمین فرانسه به چاپ رسید.

بازگشت به ایران و کشف کانی سازی از نوع پورفیری در سونگون- بهار 1356

  سپس به ایران بازگشته و ضمن صحبتی که با رییس وقت سازمان زمین شناسی شاد روان مهندس رضا آصفی داشتم  گفتم با توجه به زحماتی که در این سالها کشیدم مدلی برای اکتشاف معادن پورفیری بدست آوردم که شاید توسط این مدل بتوان معدنی دیگر مانند معدن مس سرچشمه را در ایران پیدا کنیم که ایشان طرح کار از من خواستند و من منطقه اذربایجان که تا کنون کمتر در آنجا کار تحقیقی شده بود را انتخاب کردم و پس از مشورت با آقای دکتر افتخار نژاد که معاون سازمان زمین شناسی بودند قرار شد که برنامه ماموریت مرا برای بررسی مناطق دگرسان شده در امتداد ارس تا تاکستان قزوین  که در آن زمان پروژه اکتشاف آلونیت نیزتوسط سازمان زمین شناسی مورد اجرا بود تنظیم شود. هفته ها در منطقه با یک جیپ و وسایل مختصر کمپ ویک راننده با تجربه   شادروان  آقای رکابعلی رضایی که انصافا منطقه را بخوبی می شناخت  در منطقه  ماندیم  و من مشغول  بررسی زمین شناسی منطقه ای شدم. پس از مطالعه گزارش های موجود و عکسهای هوایی منطقه  که در کمپ اهر موجود بود از اهربطرف معدن مزرعه رفتیم  که چندین سال قبل فرانسوی ها در مزرعه کار کرده و شاید به این نتیجه رسیده بودند که این پروژه بصرفه نیست و معدن مزرعه متروک شده بود و فقط جاده ای داشت . امروز که حدود 40 سال از آن روز می گذرد دقیقا بخاطر دارم که چگونه  از راه مزرعه به سونگون رفتم شاید اگر بجای شاد روان  رضایی کسی دیگر بود نمی شد از آن راه به اطراف سونگون آمد ولی او مرا تا نزدیکی روستای کیغال آورد و در انجا اتاقی گرفته و سپس چند روزی را به بررسی زمین شناسی ناحیه ای سونگون پرداختم.

پی بردن به وجود کانی سازی عظیم پورفیری در سونگون-4 مرداد 1356

صبح زود در روز چهارم مرداد ماه 1356 با پای پیاده مسیری را  به سوی معدن قدیمی سونگون انتخاب کردم. در آن روز ابتدا به سنگ های بشدت دگرسان شده برخوردم که حاوی شکستگی های بسیار زیاد بود و سپس  توجه من به اسکارن جلب شد که در کنار توده سنگی  بشدت دگرسان شده که از نوع پورفیری بود قرار داشت.

 گزارش هایی که تا آنزمان در مورد معدن سونگون  مطالعه کرده بودم همه  فقط تا اسکارن مطالعه شده بود اما من هر قدم که برمی داشتم و هر نمونه که می گرفتم  و در کوله پشتیم میگذاشتم و از آن عکس می گرفتم بطور عجیبی شرایط  کانی سازی از نوع پور فیری را داشت .من با اشتیاق راه خودم را به سوی کف دره عمیقی  که در کنار قریه سونگون است ادامه دادم و هر قدم که بر میداشتم به شواهد بیشتری از کانی سازی از نوع پورفیری بر میخوردم. بالاخره به ته دره رسیدم و در آنجا آثار مس به صورت مالاکیت پراکنده در توده پورفیری و  همچنین در رگه های کوارتز موجود بود که این پدیده نیز بسیار مهم بود. در آنزمان دیگر شکی برایم نماند که با یک معدن بزرگ پورفیری سرو کار داریم وباز هم مرتب نمونه برمی داشتم  ودر کوله پشتیم میگذاشتم سپس با شوق و هیجان از کف دره شروع به بالا رفتن  برای رسیدن به اتوموبیلمان نمودم و بلافاصله پس از دیدن اتوموبیل به آقای رضایی گفتم باید به تهران برویم  و یک سره به تهران راندیم و ساعت سه صبح به تهران رسیدیم که سبب تعجب زاید الوصف همسرم  شد و من از شدت هیجان نتوانستم بخوابم و صبح اول وقت  نمونه ها را سریعا برای بررسی به آزمایشگاه بردم وقتی بررسی روی  مقاطع سنگها  در زیر میکروسکپ تمام شد به این نتیجه رسیدم که سنگها از هر جهت کاملا مشابه سنگهای معدنی سرچشمه است آنگاه  یاد داشتی به تاریخ 5 مرداد 1356 به مدیر زمین شناسی وقت نوشتم و طی آن اعلام کردم که به شواهد انکار ناپذیری از کانی سازی نوع مس پورفیری در سونگون رسیدم که قابل مقایسه با سرچشمه و معادن بزرگ مس پورفیری دنیاست . یاد داشت من به رییس وقت سازمان  شادروان مهندس رضا آصفی فرستاده شد و پس از مطالعه گزارش از من طرح تفضیلی خواستند که من در عرض دو هفته طرح را آماده و ارائه نمودم گزارش به افراد مختلف ارسال شد تا نظر بدهند. باید بگویم که  نظرات بعضی دوستانه بود و بعضا" برایشان غیر قابل قبول و یا باور کردنی نبود که من بتوانم به این صراحت سونگون را معدنی در معیار جهانی معرفی نموده  بودم اما در هر حال به گفته خود اطمینان کامل داشتم . من در 11 مرداد 1356 تقاضای پروانه اکتشاف برای سونگون کردم اما  چون کارهای مس را در آنزمان شرکت مس انجام میداد گزارش به وزیرصنایع و معادن وقت واز آنجا  بطور رسمی بشرکت مس ارسال شد. بعدها شنیدم  که  میگویند آقای همیلتون به سونگون آمده و گزارش داده اما اسناد و مدارک من موجود است و تاریخ گزارش آقای همیلتون هم  در شرکت مس مشخص است که ایشان بعد ازدست یافتن به گزارش من به سونگون رفته است.

بعدا از این گزارش من به ترکیه رفتم و در کنفرانس پیمان سنتو که در آنکارا  تحت عنوان مس برگزار شده بود شرکت کردم و گزارشی از فعالیت خود بر روی مس سونگون و ناحیه ارسباران به طور کلی ارائه دادم .

فعالیت های شرکت مس  پس از گزارش مرداد 1356 هاشم اطمینان تا شروع اکتشافات تفصیلی 1368

 بعد از انقلاب من برای مطالعات به استرالیا رفتم و در سازمان زمین شناسی فدرال  استرالیا مشغول بکار شده و در همانجا ماندگار شدم  و هیچ اطلاعی از شرایط و چگونگی انجام کار معادن مس و بویژه سونگون  نداشتم فقط میدانستم که به علت جنگ تحمیلی  شرکت مس تا سال 1365 دست به  گزارش های موجود بر روی سونگون نزده بود.  در سال 1371  از طرف سازمان زمین شناسی استرالیا یک کارگاه آموزشی برای شرکت های معدنی تشکیل شده بود که قرار بود من در باره مس پورفیری صحبت کنم و در آنجا مطلع شدم که در مجله ماینینگ جورنال چاپ لندن در خصوص معدن مس سونگون نوشته  شده که بعد از سرچشمه بزرگترین معدن مس ایران است و در همان زمان  من به دعوت آقای مهندس محلوجی وزیر وقت  صنایع و  معادن ایران در قالب هیاتی از سازمان زمین شناسی فدرال استرالیا برای بررسی  ایجاد یک طرح مشترک اکتشافی  پیشرفته به ایران سفر کردیم و من به شدت علاقمند بودم  بازدید ی از سونگون هم داشته باشم . درسال 1371 کارهای جزیی حفاری اکتشافی در سونگون انجام شده بود. شرکتی بنام کانساران گزارشی در سال 1365در باره سونگون نوشته بود و یک نسخه از آن بمن داده شد . از قرار معلوم پس از پایان جنگ لازم بود که کارهای معدنی فعال شود با توجه به اختلاف نظرها در گزارشات موجود در باره سونگون لازم بود شرکتی بیطرف تمام گزارشات موجود را بررسی و تصمیم نهایی برای ادامه کار توسط شرکت مس اتخاذ شود .نظر کارشناسان شرکت کانساران این بود که با توجه به گزارشات موجود تنها کسی که به شیوه علمی ثابت می کند مس سونگون یک معدن بزرگ پورفیری می باشد آقای هاشم اطمینان است که به گفته آقای مهندس اکبر زاده که مدتی سمت فرمانداری اهر را داشته اند این گزارش تاثیر بسیار مهمی در تصمیم گیریهای مدیران و مسئولین آنزمان برای شروع عملیات اکتشاف  تفصیلی داشته است.

چند روزی که در معدن سونگون بودم آقای مهندس اکبر زاده را ملاقات کردم و ایشان به من گفتند که در سال های 1365 تا 1367 بحث های زیادی در مورد تصمیم نهایی برای  شروع فعالیت اکتشافات تفصیلی  برای معدن سونگون بود که نهایتآ  به استناد گزارش هاشم اطمینان بودجه اکتشافی تصویب و کار آغاز شد.

فعالیت های شرکت مس از 1368 تا  امروز- دوران شکوفایی سونگون و منطقه ورزقان

من  پس از بازدید کوتاهم از سونگون در 1371به استرالیا بازگشتم و سونگون به پیش رفت. طی این فاصله زمانی من چندین بار به ایران آمدم و در سال 1385 یک بار هم  در  طی پروژه ای که به دعوت شرکت زرناب در اطراف سونگون داشتیم به سونگون امدم و اکنون که پس از سالها دوباره سونگون را می بینم شاهد پیشرفت و عظمت آن هستم .

 ایران روی کمربند مس قرار دارد سونگون شانس اینرا داشت که زون های دگرسان شده و کانی سازی آن در سطح زمین دیده می شد ولی چه بسا پورفیری هایی که در سطح دیده نمی شوند و قابل مطالعه با تکنولوژی و دقت بیشتری هستند و شاید بتوانیم پتانسیل های دیگری را نیز پیدا کنیم . 

آقای دکتر هاشم اطمینان اضافه کرد: من در مقاطع مختلفی به سونگون آمدم سونگون دیروز و امروز را دیده ام در سال 1385 من کارخانه ای را دیدم که تازه تاسیس شده بود از مراحل زیادی گذشتیم امروز که من معدن سونگون را می بینم با هر استاندارد بین المللی چه از نظر تشکیلات اداری و چه امکانات فنی و متخصصین از سایر معادن دنیا هیچ چیزی کم و کسر ندارد. روحیه افراد بسیار شاد است و نیروی جوان شاغل در سونگون با شورو علاقه وافر با اعتماد به نفس قابل ستایشی شبانه روز در تلاشند. وجود سونگون در این منطقه باعث گردیده که سایر معادن که تا کنون استخراج آنها صرفه اقتصادی نداشته بود اکنون بصرفه شود. از طرفی کشف پورفیری بودن سونگون در این منطقه نشان دهنده امکان وجود معادن پورفیری مشابه در ایران وحتی در کشورهای نزدیک می باشد . دکتر اطمینان اظهار داشت در سال1379 ضمن در یافت تقدیر نامه یی ازآقای مهندس کره یی  معاون وزیر ورییس سازمان زمین شناسی از ایشان خواسته شد که مدارک موجود مربوط به گزارش 1356 خود را برای سازمان همراه با عکس ها ارسال دارند تا نسبت به چاپ آن اقدام شود. در سال1381 گزارش سال 1356 هاشم اطمینان به دو زبان فارسی و انگلیسی توسط پایگاه داده های علوم زمین چاپ و نشر گردید.

برای مشاهده تصاویر بیشتر کلیک نمایید.

 

 
انتهای پیام / *
 
برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج




چند رسانه ای

سازمان و شرکت های مرتبط